Trochodendron
aralioides
日本原産のヤマグルマを最初に欧米に紹介したのはシーボルト(Philipp Franz Balthasar von Siebold, 1796– 1866,日本滞在 1823 – 1829, 1859 – 1862)で,ツッカリーニ(Joseph Gerhard (von) Zuccarini, 1797 – 1848)との共著『日本植物誌』”Flora Japonica”(1835 -1870)に,新属・新種の植物として Trochodendron aralioides の学名をつけて発表した.Sieb. & Zuc. はこの属を,『日本植物誌』ではシキミモドキ科(Winteraneae,
or Wintereae 正式には Winteraceae)に属するとしたが,“Abh. Math.-Phys. Kl., K. Bayer. Akad. Wiss. Vierter Band”(1846)では,モクレン科(Magnoliaceæ)に属するとした(Blog-5 参照).以降,このどちらかに従った報告が多く見られるようになった.この二つの科に属するのは原始的な植物とされている.
シキミモドキ科(Winteraceae)に属する植物は日本には自生しておらず.主にアジア・南米の熱帯地方に産する.この科の名前は,「冬」や,芳香のある精油を産する
“Winter-green(genus Gaultheria)(シラタマノキ属の常緑小低木)” には関わりはなく,この科の植物をマゼラン海峡付近で西欧人として最初に見出し,壊血病の治療薬としてその樹皮を用いた,英国人サー・ジョン・ウィンター(Sir
John Wynter or Winter,1555–1638)に由来する.すなわち,彼がマゼラン海峡沿岸で得て持ち帰った,壊血病に薬効のあるとされた樹皮(Winter's bark, Winteranvus Corte)を産する喬木(現学名
Drimys winteri) が科の基(基源植物)となった.
ウィンターは,サー・フランシス・ドレーク(Sir
Francis Drake, 1543? - 1596)の世界一周航海の艦隊の一翼を担う「エリザベス号, The Elizabeth」の船長として,1577年に英国プリマス港を出航.1578年の6月にマゼラン海峡に到達した.この地に上陸したウィンターは,原住民がある樹木の樹皮をスパイスや健康食品的に摂っていて,この樹皮の抽出物が壊血病の予防・治療に有効であることを発見した.のちにこの樹皮は
“Winter's bark” と呼ばれて,シキミモドキ科(Winteraceae)の名の由来となった.この時ウィンターはマゼラン海峡を西から東に通過した最初の西欧人となった.同年
10 月に悪天候でドレークの乗船する旗艦「ゴールデン・ハインド号, The Golden
Hind」と連絡が取れなくなったウィンターは,帰国を目指し,1580年の6月に単独でプリモスに帰港した.
一方,航海を継続したドレークは,略奪行為を繰り返しながら,西廻りの世界一周航海を成功させ,多くの財貨を積んで,1580年9月にゴールデン・ハインド号でプリマス港に帰港した.得た財宝で女王エリザベス1世を含む出資者達に4700%とも言われる配当金を支払ったとされる.イングランド王室の取り分は30万ポンドを越え,これは当時,20万ポンド程度であった歳入よりも多く,この臨時収入により王室は溜まっていた債務を全て清算できたとされる.ドレークはこの功績により,イギリス海軍の中将に任命されると同時に,ナイトに叙勲された.
ドレークもウィンターも,財物だけではなく,南米や寄港地の自然産物の現物や情報を持ち帰った.フランドルの著名な植物学者,カロルス・クルシウス(Clusius, Carolus. or シャルル・ド・レクリューズ,Charles de l'Écluse. 1526 - 1609)は,これらの情報を基に,“Aliquot notæ in Garciæ aromatum historiam”(1582)を著わした.この書には,木版の絵入りで,ココア,メキシカン・ジャスミン,キンマ等が初めて記載されたが,樹皮の画と共に, Winteranvus Cortex が記載されている.更に約20年後に著わした “Exoticorum Libri Decem”(1605)には,より詳しい情報を載せた.
この時期,欧州に多く輸入され薬局等で販売されていたのは,この樹皮の香辛料としての価値が高く評価されただけではなく,壊血病以外にも種々の薬効があると考えられていたからである.そのためか,偽物も多く出回っていたようで,後には大英博物館の基礎となった蒐集物を英国政府に寄贈した博物学者スローン(Sir Hans Sloane, 1st Baronet, FRS (1660 –1753)が,その見分け方を論文にした(後記事)程である.
クルシウスは,1582 年の著書 “Aliquot notæ in Garciæ aromatum
historiam” で,この書自体が英国の探検家,ドレークの世界一周航海の成績物を中心に,多くの異国産の果実や,芳香のある植物について記述したと冒頭で述べているが.その中に
Winteranvus Cortex として,Drimys winteri の樹皮が記載されている.
クルシウスはこの植物の来歴として,「ドレーク艦隊の一翼を担ったウィルヘルム・ウィンター(Wilhelmvs Winterus)船長が 1579年に指揮していた船を,マゼラン海峡からイギリスに帰還させ,少量の樹皮を持ち帰った.」とし,また実際に観察した結果として「その樹皮はカネル(Canelle*)の樹皮より質も色も劣り,概してより厚く,外側は灰色,時には茶色を帯びていた.樹皮はやや粗く,内側は菩提樹の樹皮のように裂け目が多く,時には非常に硬く,不快な臭いはないものの,非常に刺激が強く,舌と喉を胡椒のように刺激した.」と述べた.また「後に乾燥した粉末は,長い航海の間の壊血病に伴う症状に効果があったと聞いた.」と薬効についても記している.
* Canella alba (Canella
winterana (L.) Gaertn.) と思われる.
その後,この植物の樹皮の輸入が盛んになり,付随して多くの情報が入手できるようになったからであろう,クルシウスは“Exoticorum
Libri Decem”(1605)には新しく手に入った乾燥した枝の図も附け加え,記述も充実させた.その中で,彼は「ウィンターがこの樹皮に関する知識を最初にこの世にもたらしたので,私は彼にちなんでウィンタラヌム(Winteranum)と名付けた.」「また同船した Sebaldus de Wert からの手紙に依れば,この木はマゼラン海峡付近広く分布していて,その樹高は人の身長の2-3倍ほどあり,幹は1-15フィートと太いが,脆い.9カ月ほどの滞在中には果實を見ることができなかった.」等と記し,1582年の著書に載せた図に追加して,Sebaldus de Wert から見せられた,住民が矢として用いていた枝の短い断片を図示した.この断片からもまだ刺激的な香りがしたとも記している.その上で,現地での名称は不明ながら,Magellanica aromatica arbor(マゼランの芳香樹)と呼んでもいいだろうと結んでいる.
“Aliquot notæ in Garciæ aromatum historiam”(1582)
CAEOLI
CLVSII ATREB.
ALIQVOT NOTEÆ
IN
GARCIÆ
Aromatum Historiam.
EIVSDEM
Descriptiones nonnullarum Stirpium, &
aliarum exoticarim terum, que à Generoso viro FRANCISCO DRAKE Equite
Anglo, & his obseruatæ. sunt, qui eum in longa illa Nauigatione, qua
proximis annis vniversum orbem circumiuit, comitati sunt: & quorundam
peregrinorum fructuum quos Londini ab amicis accepit.
ANTVERPIÆ
Ex officina Christophori Plantuni,
M. D. LXXXII.
VVinterani corticis historia
WINTERANVS CORTEX,
WILHELMVS Winterus qui Generolsum FRANCISCVM DRAKE ad Magellanicum vsque fretum comitatus est, nec vlterins
progressus, nauim cui prærat in Angliam
anno 1579. reduxit, colletlum istic corticen retulit, viliort Canelle tum
substantia, tum colore non admodum dissimilem, plerumque tamen crassiorem,
& parte externa vel cinereŭ , vel aliquando etiam fuscum, & vlmei
cortices modo scabrum, imterna nonnunquam dissectum & multis rimulis
hiantem vt tiliæ cortex, interdum etiam admodum solidum & durum, odore non
ingrato, sed gustu perquam acri, & linguam faucéque non leuius vrente quam
piper.
ILLIVS facultates nullas exploratas habuit: sed eo, dum recens esset,
partim melle condito, vt acrimoniam deponsret, partim resiccato & in
pollinem trito, vt im edulits canellæ aliorumqne avomatum vicem præberet, vsi
sunt qui ea naui vehebantur. Postea tamen intellexi aduersus stomachacis sine
scorbuti morbum, quo coram nonnulli in illa nauigatione affecti fuerant, optimo
successu vsos esse.
PLVRIMVM mihi accedere videtur ad Ligni
aromatici corticem, cuius D, Monardes in Simplicium historia memuntt, tametsi
singularem illam odoris fragrantiam, quam suo cortici tribuit, in hoc
deprehendere non potuerim.
“Exoticorum Libri Decem”(1605)
CAROLI CLVSI
ATREBATIS
EXOTICORVM
LIBER QVARTVS.
PEREGRINORVM
& Exoticorum Fructuum (quos quidem videre nobis licuit) cùm singularium,
tùm lobo aut siliquâ inclusorum historiam, superioribus duobus libris Secundo
& Tertio, quâ potuimus Fide, descripsimus: hoc autem Quarto, de nonnullis
Corticibus, Resinis & Succis, Radicibus, tum etiam de Plantis quibusdam
peregrinis Batavorum navigatione intra paucos annos huc relatis, agere est
animus: auspicabimur verò ab eo cortice cujus ante viginti annos &
historiam & iconem dabamus.
WINTERANVS CORTEX.
CAPVT
I.
WILLELMVS Winter, qui Generosum Franciscum Drake ad Magellanicum
usque sretum comitabatur anno redempti generis humani septuagesimo octavo supra
millesimum & quingentesimum, ulterius non progressus, navim cujus præsectus
erat, in Angliam anno insequente reducebat, atque collectum istîc corticem
referebat, viliori canellæ cùm substantiâ tùm colore nonvaldè dissimilem,
plerumque tamen crassiorem, & cineracei coloris vel fuscum externâ parte,
atque ulmei corticis instar scabrum, internâ verò, nonnumquam dissectum, &
multis rimulis hiantem,tiliæ corticis modo, aliquando etiam valdè solidum &
durum, odore non ingrato, sed perquam acri sapore, linguamque & sauces non
leviùs urente, quàm piper. Illius autem fragmentum, quale amicorum operâ
Londini illo ipso anno nanciscebar, in tabellâ exprimi curabam, quæ hic
adposita.
ISTIVS Corticis facultates nullas
exploratas habebat, sed eo recente melle condîto, ut acrimoniam deponeret, vel
resiccato & in pollinem trito, ut in eduliis canellæ aliorúmve aromatum
vicem suppleret, utebantur, qui eâ navi vehebantur. Posteà tamen intelligebam,
adversus stomacacis, sive scorbutic morbum, quo illorum nonnulliin ea navi
affecti erant, non inseliciterusos fuisse.
Quia porrò Winterus hujus corticis
noticiam nostro orbi primus intulit, ab ipso cognominabam: tametsi quum
recenter allatum acciperem, plurimum accedere mihi videbatur ad ligni Aromatici
corticem, cujus meminit Nicolaus Monardes in Simplicium è novo orbe delatorum
Historiâ, licet singularem illam odoris gratiam, quam suo cortici tribuit, in
hoc deprehendere nequirem, ut reveranon habebat. Sed vicesimo insequente anno,
ligni illius aromatici atque insuper ipsius corticis copia sacta est: de
quibus, nepigeat lectorem, obsecro, consulere nostrum in illud caput scholium,
postremâ edition additum . Quinetiam ad pleniorem cjus cognitionem
adipiscendam, tertium hujus libri caput legere non oberit.
CETERVM eorum qui anno millesimo &
sexcentesimo à Christi nostri redeemptoris nativitate è Magellanico freto
redibant relatione, magis certam illius cortices cognitionem adipiscebar,
præsertim ex epistola quam Sebaldus de Wert, ejus navis, quæ non superato freto
propter assiduas tempestates reverti coacta est, Præsectus, ad ornatissimum
virum Ioannem de Laet vicesimo Aprilis insequentis anni scribebat, in gratiam
Ioannis ipsius filij, juvenis eruditione & modestiâ valdè præstantis, qui
meo rogatu ligni cum suo cortice adhærente fragmentum ab ipso petierat. Illa
autem ferè hæc continebat.
QVANDOQVIDEM Dn. Clusius adeò avidè
expetit ejus arboris fragmentum, quam in Magellanico freto observabamus, dolet
quòd maturius non intellexerim, nam ejus petitioni abundè satisfacere
potuissem, quum inter ligna ignis struendi gratiâ in eo freto lecta, magna ex
parte illius arboris essent: Verum ea omnia Roterodamensi cuidam civi divendita
fucre: commode tamen in navi adhuc reperti sunt bini aut terni longurij,
aliquot pedes longi, quorum unum mitto: hujus fragmentum, si lubet, Dn. Clusio
communicare poteris. Arboris folia nulla adservata puto, quia propter
abundantiam neglecta: de ligni verò, foliorúmve, aut corticis facultatibus
& naturâ, nihil nobis constat, nisi quòd corticem & folia adeò
aromatica observantes, iis usi sumus in nostris cduliis, existimantes in tam
frigidâ regione noxia esse non posse, præsertim quìm pipere ferè destitueremur,
ad musculorum in cosreto repertorum, quibus vesci cogebamur aliorum alimentorum
penuriâ, condimentum.
Ea porrò arbor in insulis Sinus illius,
quem à Classis Præfecti nomine, de Cordes
nuncu-. pabamus, non solummodo crescebat, sed etiam toto illo ficto: nec
aliquam similitudinem cum lauro habet, ut nonnulli retulerunt, foliorum
dumtaxat odor laurinorum foliorum odorem æmulatur, sed illis sunt latiora &
magis viridia: arbor tamen perpétuâ comâ viret, (quemadmodum maxima pars
aliarum arborum quæ in eo freto nascuntur) atq, in altum asssurgit, adeò
interdum crassa, ut duorum aut trium humanorum corporum crassitudinem æquet,
& meminerim asseres ex unâ sectos fuisse, binos pedes cum semisse latos:
valdè autem fragile est lignum Nullum fert fructum, quantum quidem observare
potuimus, licet totis novem & amplius mentibus in eo freto hæserimus, quo
sanè temporis spatio, vel flores, vel fructum sive immaturum sive maturum,
observare necesse fuisset, nisi sterilis esset. Hæc sunt quæ de illa arbore
scribere possum: cuperem certè diligentiùs pleraque observassem Dn. Clusii
causâ, cui libenter gratificarer: sed hæc admonitio mihi occasionem præbebit,
ut in aliis peregrinationibus diligentior sim futurus. His autem exaratis,
succurrebat, bina aut terna jacula mihi superesle, quibus illius freti incolæ
armorum vice uti solent; ea verò ex integra arbuscula ejus generis de qua
agimus, constant: horum unum Dn. Ioanni tuo filio mitto, quod boni consulat
velim, tametsi non comparandum cum arcubus aut sagittis Brasilianorum; ex
simili tamen arbore, cujus modò memini, illud esse, cortex adhuc inhærens fidem
faciet: illis jaculis cuspides aptare solent, nervo aliquo, non firmiter tamen,
colligatas, ut corporibus infixæ, in vulnere hæreant: hujusmodi jaculis
quorundam ex nostris corpora trajecta fuêre, nonnullorum verò brachia. Rariora
quædam adservaveram, sed ea partium à muribus erosa, partim meorum negligentiâ
perierunt: atque inter illa, aranea quædam, cujus corpus palmum erat latum,
& pro magnitudinis proportione crassum, præterca monstrosi quidam pisces;
quorum omnium quum nihil retinueriny, plura de iis referre non convenit.
Hactenus Sebaldus: quæ etiam poste à hac transiens mihi confirmabat.
Ex illo autem longurio quem Ioannes de
Lact accipiebat, ejus filius bina fragmenta pedem longa, corticem etianinum
retinentia mihi donabat, qui ex fusco cineracei coloris, valdè acris &
fervidi saporis. Horum alterum in adposita tabella exprimi curabam.
Ceterùm apud eundem Ioannem de Laet conspiciebam
jaculum illud ipsius filio donatum, rude & impolitum, octo aut novem pedes
longum, cujus cuspis ex alio lignodunore & solidiore constabat, &
dentata erat, ut corpori infixa facilè educi nequíret.
Quam autem appellationem ea arbor apud
freti illius incolas obtineat, ignoratur: meâ tamen opinione, non incommodè
Magellanica aromatica arbor dici queat, quòd in eo freto proveniens, corticem
adeò aromaticum habeat.


0 件のコメント:
コメントを投稿